2026 : Daripada Kesedaran Kepada Disiplin — Tahun Sabah Mesti Bertindak

                          Daniel John Jambun 

Borneo Herald

7.45PM MYT, 31-12-2025

Mesej Tahun Baru Oleh Daniel John Jambun

Saudara dan saudari rakyat Sabah,

Tahun baharu bukanlah masa untuk meraikan secara kosong. Ia adalah masa untuk muhasabah yang jujur — dan tekad yang jelas.

Terlalu lama, Sabah menenangkan diri dengan kata-kata. Kita mendengar ucapan, slogan dan janji. Kita menunggu pengumuman seterusnya, pelan seterusnya, pilihan raya seterusnya.

Namun kita harus jujur dengan diri sendiri:

bercakap semata-mata tidak pernah membina jalan, membekalkan air, mewujudkan pekerjaan, atau menjamin masa depan anak-anak kita.

Satu Pengajaran yang Sabah Mesti Pelajari

Ada suatu ketika dahulu rakyat Sabah belum sepenuhnya menyedari hak, sumber dan kedudukan kita dalam Persekutuan ini. Bab itu telah pun berlalu.

Hari ini, rakyat Sabah lebih maklum berbanding sebelumnya. Kita tahu tentang MA63.

Kita tahu tentang hak perlembagaan kita terhadap hasil negeri. Kita tahu apa yang telah dinafikan — dan berapa lama penafian itu berlaku.

Namun pengetahuan sahaja tidak mengubah sebuah negeri.

Kesedaran tanpa disiplin melahirkan kekecewaan.

Kesedaran tanpa pelaksanaan melahirkan kemarahan. Kesedaran tanpa keberanian melahirkan penantian yang tidak berkesudahan.

Hakikat pahitnya ialah: cabaran terbesar Sabah hari ini bukan kejahilan, tetapi kegagalan menukar kesedaran kepada tindakan.

Masalah Sabah Tidak Pernah Berpunca daripada Kekurangan Sumber

Sabah kaya dengan tanah, tenaga, biodiversiti dan bakat manusia. Yang kita kekurangan bukan potensi — tetapi disiplin dalam tadbir urus, ketekalan dalam pelaksanaan, dan keberanian untuk membuat keputusan sukar.

Kita terlalu lama bertolak ansur dengan kegagalan.

Kita menangguhkan pembaharuan ke pilihan raya seterusnya. Kita menerima alasan apabila keputusan sepatutnya dituntut.

Ini mesti berakhir.

Daripada Harapan kepada Disiplin

Sejarah mengajar kita bahawa kejayaan tidak datang daripada pengisytiharan besar, tetapi daripada kecekapan yang senyap dan berterusan.

Pihak lain yang bermula dengan jauh lebih sedikit daripada Sabah berjaya bukan kerana mereka lebih banyak bercakap — tetapi kerana mereka mentadbir dengan kejelasan, disiplin dan akauntabiliti.

Sabah tidak memerlukan lebih banyak ucapan yang menjelaskan hak kita. Kita memerlukan institusi yang cukup kuat untuk menguatkuasakannya.

Sabah tidak memerlukan lebih banyak janji untuk “meneliti” masalah. Kita memerlukan pemimpin yang bersedia membuat keputusan, bertindak, dan dipertanggungjawabkan.

Seruan untuk Minda Baharu Sabah

Tahun mendatang mesti menandakan satu peralihan:

Daripada slogan kepada sistem

Daripada rungutan kepada keupayaan

Daripada kebergantungan kepada keyakinan diri

Daripada menunggu kepada tindakan berdisiplin

Pembaharuan sebenar bukanlah dramatik. Ia bersifat teratur.

Kemajuan sebenar bukanlah bising. Ia konsisten.

Tahun baharu ini mesti menjadi tahun Sabah melangkah ke hadapan — bukan secara emosi, tetapi secara institusi.

Satu tahun di mana:

tadbir urus diukur melalui hasil, bukan retorik

jawatan awam dianggap sebagai amanah, bukan keistimewaan

dan rakyat Sabah menuntut disiplin daripada mereka yang mentadbir atas nama kita

CAMOS percaya Sabah mampu bangkit — bukan kerana kita berharap, tetapi kerana kita memilih untuk mentadbir secara berbeza.

Masa depan Sabah tidak akan diberikan.

Ia mesti dibina — dengan sabar, tegas dan berdisiplin.

Semoga tahun baharu ini menjadi tahun Sabah akhirnya bertindak.

Selamat Tahun Baharu.

Daniel John Jambun ialah Presiden NGO,

Change Advocate Movement of Sabah (CAMOS)#~Borneo Herald™

Menteri Baru, Nizam, Bertekad Buat Yang Terbaik Untuk Sabah

             Datuk Nizam Abu Bakar Titingan 

Borneo Herald 

4.18PM MYT, 29-12-2025

Teks Penuh Ucapan Tahun Baru 2026 Menteri Pembangunan Belia, Kemajuan Sukan dan Ekonomi Kreatif Sabah, Datuk Nizam Abu Bakar Titingan...

SEMPENA kehadiran Tahun Baru 2026, saya ingin merakamkan setinggi-tinggi kesyukuran kepada Allah SWT serta mengucapkan terima kasih kepada seluruh rakyat Sabah atas kepercayaan dan mandat yang telah diberikan kepada Gabungan Rakyat Sabah (GRS) dalam Pilihan Raya Dewan Undangan Sabah ke-17 yang baru sahaja selesai. 

Mandat ini jelas membuktikan bahawa rakyat memilih kestabilan, kematangan politik serta sebuah kerajaan yang mempunyai hala tuju yang jelas untuk membawa Sabah ke arah kemajuan dan kejayaan yang berterusan.

GRS di bawah kepimpinan Yang Amat Berhormat Datuk Seri Panglima Hajiji Noor telah diberikan amanah oleh rakyat untuk mengetuai Kerajaan Perpaduan Sabah. Keputusan ini bukan sekadar kemenangan politik, tetapi satu isyarat jelas bahawa rakyat Sabah menginginkan kesinambungan dasar, pentadbiran yang stabil serta kepimpinan yang berpaksikan kepentingan rakyat dan masa depan negeri.

Sebagai Ketua Penerangan Gagasan Rakyat dan kini diamanahkan sebagai Ahli Jemaah Menteri Sabah selaku Menteri Pembangunan Belia, Kemajuan Sukan dan Ekonomi Kreatif, saya melihat Tahun 2026 sebagai permulaan fasa penting dalam pelaksanaan agenda Sabah Maju Jaya 2.0 (2026–2030). 

Saya ingin merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan ucapan terima kasih kepada Yang Amat Berhormat Datuk Seri Panglima Hajiji Noor, Ketua Menteri Sabah, atas kepercayaan dan amanah yang telah diberikan kepada saya untuk menggalas tanggungjawab sebagai Ahli Jemaah Menteri Sabah.

Lantikan ini saya terima dengan penuh rasa tanggungjawab dan komitmen untuk bekerja sebaik mungkin bersama pasukan kerajaan negeri, demi memastikan setiap dasar dan inisiatif yang dilaksanakan benar-benar memberi manfaat kepada rakyat serta menyumbang kepada kemajuan Sabah secara menyeluruh.

Agenda Sabah Maju Jaya 2.0 (2026–2030) akan terus memperkukuh tiga teras utama pembangunan negeri, iaitu S sebagai sektor pertumbuhan ekonomi yang menjana hasil negeri merangkumi pertanian, perindustrian dan pelancongan; M sebagai pembangunan modal insan dan kesejahteraan rakyat; serta J sebagai usaha memperluas jaringan infrastruktur yang lebih baik, mampan dan berteraskan kelestarian hijau.

Selaras dengan agenda ini, Kementerian Pembangunan Belia, Kemajuan Sukan dan Ekonomi Kreatif akan memfokuskan usaha kepada pembudayaan belia yang proaktif, berdaya saing dan berimpak tinggi.

Penekanan akan diberikan kepada pembangunan kepimpinan, kemahiran masa depan, inovasi serta semangat kesukarelawanan agar golongan belia bukan sekadar penerima peluang, tetapi pencipta nilai dan penyumbang aktif kepada pembangunan negeri dan kesejahteraan masyarakat.

Dalam masa yang sama, usaha memperkasa Sabah sebagai sebuah Negeri Sukan akan diteruskan secara holistik, meliputi sukan berprestasi tinggi, sukan orang kurang upaya serta sukan massa bagi membudayakan gaya hidup sihat dalam kalangan rakyat. 

Kementerian juga akan mempergiat pemerkasaan industri ekonomi kreatif melalui peningkatan kemahiran, inovasi, pemasaran dan pengurusan, khususnya dalam sektor kreatif dan digital, agar ia menjadi antara pemacu ekonomi baharu yang mampan dan berdaya saing untuk Sabah.

Pada masa yang sama, Kerajaan Sabah akan terus konsisten memperjuangkan hak dan kepentingan negeri berlandaskan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).

 

Perjuangan ini dilaksanakan secara berhemah dan berprinsip, demi memastikan hak Sabah terus diperkasakan dalam kerangka Persekutuan Malaysia. 

Hubungan yang baik dan akrab antara Kerajaan Negeri Sabah di bawah SMJ dan Kerajaan Persekutuan berteraskan Malaysia MADANI akan terus diperkukuh demi kepentingan rakyat Sabah serta usaha membina sebuah negara yang lebih inklusif, adil dan seimbang.

Menjelang tahun baharu ini, saya menyeru seluruh rakyat Sabah agar terus memberikan sokongan, dokongan dan kerjasama padu kepada Kerajaan Negeri. 

Kejayaan membina Sabah yang lebih maju dan berjaya bukanlah tanggungjawab kerajaan semata-mata, tetapi merupakan usaha bersama antara kepimpinan dan rakyat.

Akhir kata, semoga Tahun 2026 membawa sinar baharu, kestabilan yang berpanjangan serta kemajuan yang lebih bermakna untuk Sabah dan seluruh rakyatnya.

Selamat Tahun Baharu 2026

Sabah Maju Jaya#Borneo Herald™

Percaya Rasuah Masih Berleluasa, Mahasiswa Sabah Akan Teruskan Himpunan Aman Anti-Rasuah

Sebahagian pemimpin mahasiswa Malaysia yang seiya sekata meneruskan kempen anti-rasuah di peringkat akar umbi, termasuk di Sabah, pada tahun depan, 2026.

Borneo Herald

12.00PM MYT, 29-12-2025

Suara Mahasiswa Sabah Percaya Rasuah Masih Terus Berleluasa di Malaysia Termasuk di Sabah. Berikut Stetmen Pemimpin Mahasiswa Sabah Yang Mengepalai Kempen Anti-Rasuah dan Bakal Menganjurkan Demosntrasi Aman Anti-Rasuah di Sabah Awal Tahun 2026 ini :

Oleh Fadhil Kassim

ADA banyak lain lagi "Najib" yang masih bebas. Rakyat Malaysia harus sedari hakikat ini.

Mereka yang masih bebas bukan lari bersembunyi di negara luar pun.

Pemimpin pelajar UMS, Fadhil Kassim (kanan) ketika pertemuan dengan Naib Canselor UMS, Datuk Prof Kasim Mansor pada Jun 2025.

Mereka menjalani hari-hari terindah sebagai kerajaan bahkan merajai istana kekuasaan.

Layak untuk dituturkan, Madani terlalu intim bersama koruptor di ranjang kuasa.

*****

Najib mungkin satu kes paling popular, tapi bukan itu satu-satunya. Dalam tulisan lain, saya sebut impak kerosakan dibuat rejim Najib-BN ini boleh dirasakan di mana-mana.

Keruntuhan itegriti berlaku di pimpinan pusat, peringkat negeri, pengurusan infrastruktur awam dan turut menjalar ke organisasi perwakilan pelajar di universiti.

Jadi pada waktu sekarang, masalahnya bukan Najib yang korup semata-mata. Tetapi Madani yang membiarkan terlalu banyak 'Najib' lain bebas tanpa jawapan.

Sebutkan saja, Azam Baki, Musa Aman, Zahid Hamidi, ini semua seakan menghantar satu mesej, “dalam fikrah Madani korupsi ini boleh kita negosiasikan :D”

Bila terlalu asyik negosiasi, berkongsi rasa di kerusi kuasa, timbul pula satu masalah besar yakni kelembapan siasatan, pendakwaan termasuklah ‘reform’ yang tertangguh.

Lihat saja skandal rasuah Sabah, bagaimana kesudahannya?

*****

Awal Disember 2025 ini Projek SAMA mendedahkan laporan yang pahit. 

Daripada 28 kes rasuah yang bersidang di mahkamah sejak 2018, lebih separuh daripadanya diberikan DAA dan DNAA. Antara tokohnya ialah Musa, Zahid, Guan Eng, dll.

Laporan turut mendapati ketiadaan undang-undang khusus untuk kawal pendanaan politik menyebabkan beberapa tokoh politik korup tadi dilepaskan.

Akta pendanaan politik inilah antara tuntutan yang dibawa oleh gerakan mahasiswa dalam siri demonstrasi Gempur Rasuah Sabah dan Rakyat Benci Rasuah.

Sebab itu demo jalananraya bukan perkumpulan kosong, tuan puan.

Ada mesej besar yang rakyat / anak muda / gen z mahu lontar kepada para 'boomers bebal' yang angkuh dengan kuasa mereka ini.

‘Boomers bebal’ ini pun satu hal, bila terlalu angkuh dengan kemegahan mereka, dibakulsampahkan saja semua tuntutan, laungan dan kritikan tadi.

‘Boomers bebal’ ini geram dan sakit hati dengan Gen Z yang membakar karikatur ketua mereka, mereka lebih memilih bercakap soal adab dan sopan santun.

“Jadi anak muda jangan kurang ajar” kata mereka. Padahal tindak tanduk mereka itu lebih kurang ajar kepada kebanyakan rakyat dari pelbagai lapisan umur dan budaya.

(disclaimer : ada lebih ramai boomers yang perlu dihormati, disayangi. bukan politikus korup semacam disebutkan tadi.)

*****

Beberapa hari sebelum keputusan kes Najib, kumpulan anak muda dan mahasiswa bersidang di Kuala Lumpur dalam Kongres 2025.

Kudos buat Hamdin Nordin, Amirx Abd Hadi dan rakan-rakan Mandiri menjayakan kongres ini.

Salah satu deklarasi Kongres 2025 adalah respon segera isu rasuah Malaysia dengan turun berdemonstrasi. Jadi mari persiapkan diri untuk aksi pada awal 2026 nanti.

Kita turun ke jalan bukan sebab mahu berdepan cuaca panas, tapi mereka yang duduk di dewan berhawa dingin gagal mendengar suara dan tuntutan kita.

Ayuh, bersiap!

Fadhil Kasim

Suara Mahasiswa UMS

Borneo Komrad

Liga Rakyat Demokratik

Ikatan Anak Muda Tawau

Federasi Pemuda Kebangsaan#Borneo Herald™

Thanks to Journalists, Many Wrongs Were Exposed Long Before Courts Deliver Verdicts, Says Top Activist

                          Peter John Jaban

Borneo Herald 

11.31PM MYT, 29-12-2025

By Peter John Jaban 

THE recent court decision in the Datuk Najib Razak's case sends a clear and unmistakable message to the nation. 

This conviction is not merely a legal outcome; it is a powerful signal that abuse of power can be challenged, exposed, and judged.

Power does not place anyone above accountability. This outcome was not gifted by the system—it was forced into existence by years of pressure, exposure, and the rakyat’s insistence on truth. This moment belongs to the people who refused to forget, refused to be distracted, and refused to accept impunity as normal.

Institutional Effort and the Rule of Law

We acknowledge the unwavering commitment of the Malaysian Anti-Corruption Commission (MACC) investigators and prosecutors who pursued this case over many years despite pressure, resistance, and repeated attempts to undermine accountability. 

Their persistence demonstrates that corruption can be confronted when institutions are allowed to do their work.

MACC Chief Commissioner Tan Sri Azam Baki has publicly recognised these teams for securing the conviction and for the strong cooperation across multiple agencies. This collective effort proves that meaningful action against corruption requires courage, coordination, and institutional independence.

We also salute the judiciary for upholding the rule of law and conducting the trial in a transparent and thorough manner. At a time when public confidence is often tested, the courts remain a vital pillar in ensuring that justice is decided by evidence and law not by power or influence.

Malaysian taxpayers owe and thanks  Justo and Rewcastle Brown is less about personal praise and more about acknowledging reality.

Acknowledging the roles of Xavier André Justo and Clare Rewcastle Brown is not about personal praise, but about recognising reality. The truth emerged despite the system, not because of it.

Accountability was externally triggered, not internally enforced. Reform occurred only after reputational damage became global.

Xavier André Justo, a former employee linked to PetroSaudi, came into possession of internal data after falling out with his employers. History often turns not on pure motives, but on access and timing. The information he held was authentic and explosive. It revealed the internal mechanics of transactions that would otherwise have remained opaque. 

Without this data, allegations surrounding 1MDB would have remained speculative rather than evidential. His disclosures provided the raw material that made denial increasingly untenable.

Clare Rewcastle Brown, through Sarawak Report, demonstrated credibility, persistence, and courage in publishing and verifying this information. 

Her work involved connecting financial transactions across multiple jurisdictions and continuing publication despite legal threats, intimidation, and political pressure. Journalism does not deliver verdicts but without exposure, there can be no investigation, and without investigation, there can be no justice.

The core transactions linked to 1MDB began as early as 2010–2011. For years, they attracted little sustained scrutiny not because the sums were small, but because the structure was deliberately complex and cross-border. Oversight institutions were politically constrained, and questioning the scheme carried professional and legal risks. In such an environment, silence is not accidental ,it is engineered.

At a time when most mainstream Malaysian media were constrained by ownership structures, licensing laws, and political pressure, Sarawak Report operated outside domestic censorship. This external position was crucial. 

When Sarawak Report and later The Edge began publishing detailed investigations, the public could finally see the scale, intent, and design of the scheme. Without this exposure, the truth may never have reached daylight.

This case also highlights the importance of international law-enforcement cooperation. Authorities from the United States, United Kingdom, Switzerland, Singapore, the Netherlands, and Barbados played critical roles in supporting Malaysia’s anti-corruption efforts—reinforcing the message that corruption has no safe haven.

A Reminder to Those in Power

This outcome reminds us that justice is not automatic—it is demanded. Institutions, journalists, and citizens each have a role to play. When the rakyat remain vigilant, accountability becomes unavoidable.

Without leaked data, foreign-based investigative journalism, and independent domestic media willing to take risks, this affair might have joined the long list of buried scandals. We therefore thank local and international media voices who refused to look away.

Long before courtrooms delivered verdicts, journalism exposed facts that those in power tried to bury. The presumption of innocence must always be respected courts decide guilt, not public opinion. But leaders do not govern on legal technicalities alone. They govern on trust, and trust is destroyed by secrecy, arrogance, and abuse of power.

To those still shielded by position, delay, or political convenience: do not mistake the absence of conviction for the absence of scrutiny. The rakyat remember. Records exist. History is patient.

The people are watching.

This is not the end of reform, but a warning and a reminder. Impunity thrives only when citizens grow tired. We must not. Accountability must be demanded relentlessly without fear and without compromise.

Peter John Jaban is the Founder of Saya Anak Sarawak, and is the Deputy President of Global Human Rights Federation ( Malaysia )#~Borneo Herald™

USLA AGM Fully Endorses Momogun Declaration 2024

Richard Libun Adou (left) and Datuk Raymond Tombung.

Borneo Herald 

7.12PM MYT, 24-12-2025

TUARAN : The United Sabah Lotud Association (USLA) has reiterated that it is fully in support of the use of “Momogun” as a collective name for the collective indigenous peoples of Sabah, mainly to replace the term “Lain-lain” (others) in government forms.

USLA’s president, Datuk Raymond Tombung, announced that USLA’s Third Annual General Meeting held last Saturday in Tuaran, had unanimously endorsed the action by him and USLA’s deputy president Richard Libun Adou in signing to support on behalf of USLA the Momogun Declaration 2024 at the Momogun Premier Convention at the Penampang Cultural Centre on August 1, 2024. 

Raymond, who is also a member of the Momogun National Congress supreme council, said that the convention saw a record number of more than 70 Momogun NGOs of Dusunic, Murutic and Paitanic Momogun dialectical groups from throughout Sabah declaring support for the move to accept the “Momogun” term and to collectively submit a strong proposal to the state and federal governments to accept the term to replace “Lain-lain”.

“In Tuaran, USLA and the Sabah Lotud Commercial and Industrial Chamber, happens to be the only two Momogun Lotud NGOs which supports the decision,” he said. “This is rather sad because our desire for a stronger representation by way of a unified voice is now even more urgently needed to face new demographic and economic challenges.”

He said that the misunderstanding by many indigenous leaders who believe that “Momogun” will replace the various ethnic names is perplexing and saddening, when clearly the term is the name of an ethnic grouping (rumpun in Malay), similar to “Dayak” being the collective name for the indigenous peoples of Sarawak and Kalimantan.

“The grouping’s name is definitely a much more sensible terminology than ‘KDMR’ in part because of its historical use since the 19th century,” he said. “But one factor which may be difficult to overcome is the attitude by leaders who rejects the term due to political interests”.

Versi Bahasa Malaysia :

MESYUARAT AGUNG TAHUNAN USLA SOKONG PENUH DEKLARASI MOMOGUN 2024

Persatuan Lotud Sabah Bersatu (USLA) telah menegaskan sekali lagi bahawa persatuan itu memberi sokongan penuh terhadap penggunaan istilah “Momogun” sebagai nama kolektif bagi masyarakat pribumi Sabah, terutamanya sebagai pengganti kepada istilah “Lain-lain” dalam borang-borang rasmi kerajaan.

Presiden USLA, Datuk Raymond Tombung, mengumumkan bahawa Mesyuarat Agung Tahunan Ketiga USLA yang diadakan pada Sabtu lalu di Tuaran telah sebulat suara meluluskan dan menyokong tindakan beliau bersama Timbalan Presiden USLA, Richard Libun Adou, menandatangani sokongan bagi pihak USLA terhadap Deklarasi Momogun 2024 semasa Konvensyen Perdana Momogun di Pusat Kebudayaan Penampang pada 1 Ogos 2024.

Raymond, yang juga merupakan ahli Majlis Tertinggi Momogun National Congress (MNC), berkata konvensyen tersebut menyaksikan penyertaan dan sokongan daripada lebih 70 NGO Momogun daripada semua kumpulan dialek Momogun Dusunik, Murutik dan Paitanik dari seluruh Sabah. Mereka sebulat suara menyatakan sokongan untuk menerima istilah “Momogun” serta menyokong ia dikemukakan sebagai permintaan yang serius kepada kerajaan negeri dan persekutuan supaya istilah tersebut diterima sebagai pengganti kepada “Lain-lain”.

“Di Tuaran, USLA dan Dewan Perniagaan dan Perindustrian Lotud Sabah merupakan hanya dua NGO Momogun Lotud yang menyokong keputusan ini,” katanya. “Keadaan ini agak mendukacitakan kerana hasrat kita untuk mendapatkan perwakilan yang lebih kuat melalui satu suara dan identity yang bersatu hari ini menjadi lebih mendesak bagi menghadapi cabaran demografi dan ekonomi zaman baharu.”

Beliau berkata salah faham oleh sebahagian pemimpin pribumi yang beranggapan bahawa istilah “Momogun” akan menggantikan nama-nama etnik sedia ada adalah sesuatu yang terkeliru dan menyedihkan, sedangkan jelas bahawa istilah tersebut hanyalah nama bagi satu rumpun etnik, sama seperti “Dayak” yang digunakan sebagai nama rumpun bagi masyarakat pribumi Sarawak dan Kalimantan.

“Nama rumpun ini jelas merupakan istilah yang jauh lebih munasabah berbanding ‘KDMR’, antaranya kerana ia telah digunakan sejak abad ke-19,” katanya. “Namun begitu, satu faktor yang mungkin sukar diatasi ialah sikap sesetengah pemimpin yang menolak istilah ini atas kepentingan politik.”

Tak Perlu Pinda Perlembagaan Untuk Terima Hak 40%, Laksanakan Saja

                        Daniel John Jambun 

Borneo Herald 

7.08PM MYT, 18-12-2025

Oleh Daniel John Jambun 

CHANGE Advocate Movement of Sabah (CAMOS) mengalu-alukan semua usaha yang ikhlas untuk memulihkan hak perlembagaan Sabah yang telah lama dinafikan, khususnya hak 40 peratus hasil negeri di bawah Perkara 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan.

Namun, CAMOS mesti menyatakan dengan jelas, tegas dan tanpa sebarang kekaburan bahawa Sabah tidak memerlukan sebarang pindaan Perlembagaan atau kelulusan baharu Parlimen untuk menerima hak 40% tersebut. Hak ini sudah pun wujud dalam Perlembagaan Persekutuan dan kini telah disahkan melalui keputusan kehakiman.

Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu telah mengeluarkan perintah mandamus yang memaksa Kerajaan Persekutuan untuk melaksanakan semakan hasil yang telah lama tertangguh dan memulihkan hak perlembagaan Sabah. Ini bukan pandangan politik atau cadangan dasar — ia adalah suatu penghakiman mahkamah yang mengikat.

Untuk penjelasan, di bawah Perkara 112C dan 112D, hak 40% Sabah sudah pun wujud sebagai satu hak perlembagaan. Setelah semakan hasil yang sewajarnya dilaksanakan, Kerajaan Persekutuan diwajibkan dari segi undang-undang untuk memulangkan bahagian Sabah. Tiada pindaan Perlembagaan atau kelulusan baharu Parlimen diperlukan untuk mengaktifkan atau mengesahkan hak ini. Peranan Parlimen hanya berkaitan dengan perkara bajet dan pentadbiran selepas kewajipan perlembagaan ini dipenuhi. Perintah mandamus Mahkamah Tinggi tidak mewujudkan hak baharu untuk Sabah; ia sekadar memaksa Kerajaan Persekutuan melaksanakan apa yang telah lama diwajibkan oleh Perlembagaan.

CAMOS selanjutnya menegaskan satu prinsip asas yang tidak boleh diputarbelitkan atau dielakkan: semua syarikat yang beroperasi, mengeksploitasi sumber, atau menjalankan perniagaan di Sabah menjana pendapatan mereka di Sabah, dan pendapatan tersebut adalah hasil yang berasal dari Sabah. Hakikat bahawa cukai dibayar, diproses atau direkodkan secara pentadbiran di Kuala Lumpur tidak mengubah tempat hasil itu dijana. Sama ada melibatkan operasi minyak dan gas, perladangan, perlombongan, pembalakan, telekomunikasi, perbankan, utiliti, pelancongan atau perusahaan besar lain yang dilesenkan oleh Persekutuan, aktiviti ekonomi bercukai berlaku di bumi Sabah, menggunakan tanah, perairan, tenaga kerja dan sumber Sabah. Di bawah Perkara 112C dan 112D, hak Sabah dikira berdasarkan hasil bersih Persekutuan yang diperoleh dari Sabah, bukannya berdasarkan amalan perakaunan berpusat yang mengalihkan atau mengaburkan kutipan. Sebarang dakwaan bahawa Sabah “tidak boleh mengira” hasil tersebut hanya kerana bayaran diproses di tempat lain adalah tidak berasas dari segi undang-undang dan akan membolehkan kewajipan perlembagaan digagalkan melalui helah perakaunan — sesuatu yang tidak pernah diniatkan oleh Perlembagaan.

Sehubungan itu, tugas paling mendesak bagi Sabah hari ini bukanlah untuk mengejar pindaan Perlembagaan baharu, tetapi untuk menguatkuasakan pematuhan terhadap Perlembagaan sedia ada dan penghakiman mahkamah. Cadangan supaya Sabah mengutip sendiri hasil Persekutuan dan memulangkan sebahagiannya kepada Persekutuan merupakan pembaharuan struktur dan pentadbiran yang memerlukan pindaan Perlembagaan serta kelulusan Parlimen. Walaupun idea-idea sedemikian boleh dibincangkan sebagai pembaharuan tadbir urus jangka panjang, ia tidak boleh dibiarkan mengalih perhatian, melengah-lengahkan atau melemahkan kedudukan undang-undang Sabah yang paling kukuh dan jelas pada peringkat kritikal ini.

CAMOS juga memberi amaran bahawa perintah mandamus Mahkamah Tinggi bukan bersifat nasihat dan tidak boleh diabaikan, ditangguhkan atau dipatuhi secara terpilih. Kegagalan berterusan untuk melaksanakan semakan hasil dan proses pemulihan seperti yang diarahkan mahkamah mendedahkan pihak berkuasa Persekutuan yang bertanggungjawab kepada akibat undang-undang yang serius, termasuk prosiding mahkamah lanjut untuk memaksa pematuhan. Dalam sebuah demokrasi berperlembagaan yang berlandaskan kedaulatan undang-undang, penghakiman mahkamah mesti dipatuhi tanpa mengira keselesaan politik, dan tiada amalan pentadbiran atau keutamaan dasar boleh mengatasi perintah kehakiman yang mengikat.

Hakikatnya mudah: Kerajaan Persekutuan kini sedang melanggar Perlembagaan. Mahkamah Tinggi telah bersuara. Apa yang diperlukan sekarang ialah pelaksanaan — bukan perundingan semula, bukan tawar-menawar politik, dan bukan pengalihan prosedur.

Rakyat Sabah telah menunggu hampir lima dekad untuk keadilan perlembagaan. Kita tidak boleh membenarkan helah teknikal, perubahan sasaran, atau cadangan yang berniat baik tetapi tidak tepat pada masanya menggagalkan laluan undang-undang yang jelas di hadapan kita.

Pertama: laksanakan penghakiman.

Kedua: perakaunkan semua hasil yang berasal dari Sabah di tempat yang sepatutnya.

Ketiga: tuntut semula sepenuhnya hak 40% Sabah.

Hanya selepas undang-undang dipatuhi barulah pembaharuan struktur yang lebih luas wajar dibincangkan.

Daniel John Jambun ialah Presiden Change Advocate Movement of Sabah#~Borneo Herald™

Laporan Tri-Bulanan GLC Sabah: Tiada Guna Jika Hanya Kosmetik, Kata CAMOS

Borneo Herald 

8.53AM MYT, 12-12-2025

Oleh Daniel John Jambun 

CHANGE Advocate Movement of Sabah (CAMOS) memandang dengan berhati-hati dan penuh kebimbangan terhadap arahan terbaharu Ketua Menteri Datuk Hajiji Noor yang mewajibkan semua ketua GLC dan badan berkanun mengemukakan laporan prestasi setiap tiga bulan atau berdepan tindakan pertukaran atau penamatan. 

Walaupun pemantauan itu penting, pendekatan ini gagal menangani punca sebenar dan berlarutan bagi kelemahan institusi dalam syarikat berkaitan kerajaan Sabah.

Selama berdekad-dekad, kegagalan GLC di Sabah tidak berpunca daripada ketiadaan laporan, tetapi daripada budaya tadbir urus yang lemah hasil pelantikan politik, rangkaian patronage, dan kepimpinan yang dipilih berdasarkan kesetiaan dan bukannya kecekapan. 

Tanpa pembetulan terhadap isu-isu struktur ini, laporan suku tahunan hanya akan menjadi satu lagi lapisan kertas kerja yang tidak memperbaiki kecekapan, profesionalisme atau integriti.

Jika Ketua Menteri benar-benar serius mahu melakukan reformasi, CAMOS menggesa kerajaan melaksanakan perubahan asas berikut:

Pelantikan Berasaskan Merit, Bukan Kronisme

Kepimpinan GLC mesti diberikan kepada mereka yang terbaik — individu yang mempunyai rekod korporat yang terbukti, kepakaran yang relevan, dan standard etika yang tinggi. 

Selagi jawatan-jawatan ini terus diberikan kepada saudara-mara, rakan-rakan, penyokong politik dan kroni, GLC Sabah akan kekal terperangkap dalam kitaran ketidakcekapan dan kegagalan.

Proses Pemilihan yang Telus dan Profesional

Jawatan-jawatan utama dalam GLC perlu diiklankan secara terbuka, dinilai secara bebas, dan diberikan berdasarkan kriteria kecekapan yang jelas. Rakyat Sabah berhak mengetahui bahawa GLC tidak dijadikan ganjaran politik atau tempat persaraan.

Lembaga Pengarah yang Bebas dan Berkemampuan

Tadbir urus yang berkesan memerlukan lembaga pengarah yang terdiri daripada para profesional yang mempunyai pengetahuan khusus sektor, bukan lantikan politik yang kesetiaannya berada di tempat lain.

KPI Berasaskan Hasil, Bukan Laporan Kosmetik

KPI mesti mengukur keputusan sebenar — kelestarian kewangan, penambahbaikan operasi, kualiti penyampaian perkhidmatan dan impak jangka panjang — bukan ringkasan superficial untuk memenuhi kehendak laporan semata-mata.

Akauntabiliti Mesti Bermula di Peringkat Tertinggi

Jika seorang ketua GLC gagal menunjukkan prestasi, tanggungjawab bukan dipikul individu itu sahaja. Pihak yang melantik juga mesti dipertanggungjawabkan kerana meletakkan pemimpin yang tidak sesuai dalam jawatan kritikal.

Rakyat Sabah sudah letih menyaksikan satu demi satu GLC gagal akibat salah urus, patronage dan ketiadaan profesionalisme. 

Laporan suku tahunan tidak akan menyelesaikan kelemahan sistemik selagi kerajaan tidak menghentikan campur tangan politik dan mereformasi budaya pelantikan yang sekian lama melemahkan tadbir urus baik di Sabah.

CAMOS menggesa Ketua Menteri menunjukkan komitmen sebenar terhadap reformasi dengan mengutamakan integriti, keupayaan dan ketelusan, bukannya mengekalkan status quo pelantikan berasaskan kepentingan politik. 

Hanya melalui perubahan struktur yang tulen barulah GLC Sabah mampu menjadi institusi yang berkesan, bertanggungjawab dan lestari yang dapat menyumbang secara bermakna kepada kemajuan negeri.

Daniel John Jambun ialah Presiden CAMOS (Change Advocate Movement Sabah)#~Borneo Herald™

Hak Sarawak Jangan Rebut, Bukan Untuk Dirunding, Premier Beri Amaran Kepada Persekutuan

Borneo Herald

8.00AM MYT, 6-12-2025

KUCHING : Kerajaan Sarawak menegaskan dengan nada paling keras bahawa setiap inci dasar laut, bawah tanah dan pelantar benua dalam sempadan negeri adalah hak sah Sarawak. Hak ini bukan hasil tuntutan politik semasa, tetapi hak berdaulat yang dijamin undang-undang, termaktub dalam dokumen pembentukan Malaysia sendiri.

Premier Sarawak, Tan Sri Abang Johari Tun Openg, mengingatkan Persekutuan bahawa tiada satu fasal pun dalam MA63 atau Akta Malaysia 1963 yang memberikan hak milik pelantar benua Sarawak kepada Kerajaan Persekutuan.

Beliau menyatakan dengan tegas bahawa sebarang tafsiran yang cuba menafikan hak Sarawak adalah bertentangan undang-undang, salah dari segi sejarah, dan tidak sah dari segi perlembagaan.

“Hak Sarawak Tidak Boleh Diceroboh. Titik.” Premier

“Saya ulang: hak Sarawak ke atas pelantar benua adalah mutlak, tidak boleh dipisah, dan tidak boleh dirunding. Dasar laut serta bawah tanah negeri ini sudah menjadi hak Sarawak melalui Kanun Tanah 1958 sejak Hari Malaysia 1963. Ini fakta undang-undang, bukan pandangan,” tegas Premier.

Dalam ucapan penggulungannya di Dewan Undangan Negeri semalam, beliau menekankan bahawa:

 • Perkara 2 Perlembagaan Persekutuan melindungi sempadan Sarawak.

 • Persekutuan tidak boleh mengubah sempadan negeri tanpa persetujuan DUN.

 • Sebarang percubaan dianggap pelanggaran perlembagaan yang serius.

Akta Pelantar Benua 2009: Bukti Hitam-Putih Hak Sarawak

Pindaan Akta Pelantar Benua 2009 mengesahkan bahawa negeri mempunyai hak substantif terhadap dasar laut dan bawah tanah dalam sempadannya. Undang-undang ini diselarikan dengan MA63 dan Perlembagaan Negeri Sarawak, sekali gus mengukuhkan kedudukan undang-undang Sarawak.

“Sarawak telah mengurus minyak dan gasnya sejak zaman British. Hak ini lama wujud sebelum Persekutuan mengambil apa-apa peranan. Tiada sesiapa pun berhak menggugatnya dari segi undang-undang, mereka tidak ada locus standi untuk berbuat demikian,” jelas Premier.

Perkara 47(2) Perlembagaan Negeri Sarawak yang menjadi lampiran sah dalam MA63 memperincikan batas kuasa negeri, termasuk pelantar benua.

Mencabar Hak Sarawak = Melanggar MA63 + Perlembagaan Negeri + Perlembagaan Persekutuan

Premier memberi amaran bahawa sesiapa yang cuba mempertikaikan hak Sarawak secara langsung melanggar:

 1. MA63, asas pembentukan Malaysia,

 2. Perlembagaan Negeri Sarawak, dan

 3. Perlembagaan Persekutuan.

Beliau menegaskan Sarawak mempunyai kuasa perundangan tersendiri melalui:

 • Ordinan Perlombongan Minyak 1958,

 • Ordinan Pengagihan Gas 2016,

yang memberikan Sarawak kuasa mutlak mengawal penerokaan dan pengekstrakan hasil bumi dalam wilayahnya.

“Oleh itu, setiap entiti sama ada syarikat GLC, agensi Persekutuan atau syarikat luar wajib tunduk kepada undang-undang Sarawak. Undang-undang negeri tidak boleh diketepi, tidak boleh dipijak.”

Sarawak Tidak Akan Mengalah – Undang-Undang Menyebelahi Negeri

“Sarawak tidak akan berundur walau seinci. Hak negeri ini bukan sekadar tuntutan politik; hak ini dilindungi undang-undang tertinggi negara,” tegas Premier.

Premier menutup dengan kenyataan yang lebih keras:

“Kedaulatan tanah, sumber dan pelantar benua Sarawak adalah hak sejarah, hak undang-undang dan hak perlembagaan. Hak ini bukan untuk dirunding, bukan untuk dipersoal, dan bukan untuk direbut. Sarawak akan mempertahankannya sepenuhnya,” katanya.

Tambahan ulasan oleh Dr Kanul Gindol, seorang pemerhati veteran politik Negeri~Persekutuan :

Sarawak membentangkan Bajet 2026 berjumlah RM12.9 bilion, yang terbesar dalam sejarahnya, berbanding hasil sebanyak RM13.1 bilion.

Sebagai perbandingan semasa, Bajet Sarawak ini sekali ganda lebih besar daripada Bajet Sabah, dan jauh meninggalkan bajet negeri-negeri Malaya yang hanya di sekitar RM600 juta (seperti Melaka, Negeri Sembilan, Perlis) hingga RM3 bilion (Pulau Pinang RM1 bilion, Johor RM2 bilion dan Selangor RM3 bilion).

Ini bermakna 11 kerajaan negeri di Semenanjung selama ini terlalu bergantung menunggu Bajet Persekutuan untuk pembangunannya. Merekalah yang selalu mengambil hak Sabah dan Sarawak selama lebih 60 tahun ini.

                            Dr Kanul Gindol 

Ini juga telah mengakibatkan Sabah dan Sarawak terus terkebelakang dari segi pembangunan. Namun Sarawak telah berjaya mengorak langkah awal untuk menutup jurang ini dengan menambahkan hasilnya menerusi beberapa inisiatif cukai.

Sarawak juga dijangka melaksanakan inisiatif cukai baru berhubung pelepasan karbon dan pencemaran. Mereka telah menggubal undang-undang mengenainya mengikuti usaha Kerajaan Persekutuan dalam hal ini.

Sarawak dijangka mula mengutip hasil dari inisiatif ini mulai tahun depan 2026.

Sabah belum lagi menggubal undang-undang yang sama, ini bermakna akan ketinggalan lagi. Itulah perlunya Sabah mempunyai seorang ketua yang bijak dan cepat mendapatkan bantuan para pegawai yang pintar termasuk Peguam Negerinya, seperti Sarawak.

Jika Sabah hanya mendapatkan "nasihat" dari peguam negeri yang menyatakan hak berperlembagaan 40% terhadap hasil cukai Sabah hanyalah 'aspirasi' atau keinginan saja, maka sukarlah bagi Sabah Maju Jaya ke depan. Pok stagnan saja, atau "putungan" itu-itu sahajalah..#~Borneo Herald™

Pelantikan Roger Chin Ada Konflik Kepentingan dan Boleh Gugat Keyakinan Awam, Kata CAMOS

Borneo Herald

10.57AM MYT, 4-12-2025

Oleh Daniel John Jambun

KOTA KINABALU : Change Advocate Movement of Sabah (CAMOS) memandang serius pelantikan bekas Presiden Sabah Law Society (SLS), Roger Chin, sebagai Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Dilantik di bawah kerajaan GRS. Pelantikan ini membawa implikasi etika dan perlembagaan yang besar dan tidak boleh dipandang ringan oleh rakyat.

Isu ini bukan soal peribadi. Ia berkait rapat dengan usaha memastikan kebebasan dan integriti perjuangan berterusan Sabah untuk memulihkan hak-hak perlembagaannya di bawah MA63 — khususnya kes tuntutan 40% hasil bersih yang kini berada dalam proses kehakiman.

1. Peranan Politik Baharu Chin Bertentangan Terus dengan Tanggungjawab Awamnya

Sebagai bekas Presiden SLS, Chin:

mengesahkan dan mengetuai tindakan undang-undang berkaitan tuntutan 40%,

mempertahankan hak Sabah terhadap kerajaan negeri dan kerajaan persekutuan,

mewakili sebuah institusi bebas yang bertindak demi kepentingan awam.

Paling penting, Kerajaan Negeri Sabah ialah salah satu responden yang dinamakan dalam kes 40% tersebut.

Ini bermakna Roger Chin kini merupakan lantikan politik kepada kerajaan yang sedang mempertahankan diri daripada saman yang pernah beliau sendiri inisiatifkan.

Keadaan ini memperdalam konflik kepentingan dan semakin menghakis keyakinan awam terhadap kebebasan dan integriti kes tersebut.

2. ADUN Dilantik Bukan Jawatan Neutral

ADUN Dilantik lazimnya dilantik untuk mengukuhkan kedudukan kerajaan yang memerintah. Mereka terikat dengan:

kesetiaan politik,

disiplin gabungan,

kewajipan menyokong pendirian kerajaan.

Harapan-harapan ini bertentangan secara langsung dengan tanggungjawab etika seorang peguam litigasi perlembagaan yang mencabar kerajaan yang sama.

Anda tidak boleh mempersoalkan kegagalan undang-undang kerajaan di mahkamah,

dan pada masa sama berkhidmat sebagai lantikan politik kerajaan itu dalam Dewan,

tanpa menimbulkan kebimbangan serius rakyat.

3. Persepsi Awam Sangat Penting — dan Keyakinan Itu Telah Tergugat

Dalam kes perlembagaan, persepsi kebebasan sama pentingnya dengan kebebasan yang sebenar. Pelantikan Chin akan:

memberi ruang kepada pengkritik untuk berhujah bahawa SLS tidak lagi benar-benar bebas,

melemahkan kredibiliti institusi Sabah dalam kes 40%,

mewujudkan duluan bahaya terhadap pengaruh politik ke atas institusi perundangan.

Ini adalah masalah struktur, bukan serangan peribadi.

4. GRS Mendapat Keuntungan Politik — Tetapi Perjuangan MA63 Sabah Terjejas

Dengan melantik Chin, GRS secara efektif:

menyingkirkan seorang pendukung kuat MA63,

meminjam legitimasi SLS untuk mengukuhkan naratif politiknya,

mewujudkan ilusi seolah-olah wujud persefahaman luas ketika semakan kritikal sangat diperlukan.

Ini adalah bentuk ko-opting politik, bukan pembaharuan.

5. Apa yang Perlu Dilakukan Sekarang

(1) Roger Chin

Perlu segera menjelaskan pendiriannya mengenai kes 40% dan secara rasmi mengundurkan diri (recuse) daripada sebarang perbincangan legislatif atau politik berkaitan MA63, hasil persekutuan, atau geran khas.

(2) Sabah Law Society

Perlu menegaskan semula kebebasan sepenuhnya badan tersebut dan meyakinkan rakyat bahawa tindakan undang-undang itu kekal bebas daripada sebarang pengaruh politik.

Tidak ada salahnya melantik profesional ke jawatan awam.

Namun apabila litigasi perlembagaan menjadi pertaruhan — terutamanya apabila Kerajaan Negeri Sabah sendiri menjadi responden — aspek etika dan keyakinan awam mesti diutamakan.

Pelantikan Roger Chin mungkin sah dari segi undang-undang, tetapi ia tidak beretika dan berisiko melemahkan kes perlembagaan paling penting untuk Sabah dalam beberapa dekad.

CAMOS akan terus bersuara apabila hak Sabah dan integriti institusinya berada dalam bahaya.

Daniel John Jambun ialah Presiden CAMOS (Change Advocate Movement Sabah).#~Borneo Herald™

Sabah Poll Results : A Direct Political Rebuke From Sabahans, Says Peter John Jaban

             Peter John Jaban in Kota Kinabalu.

Borneo Herald

10.10AM MYT, 2-12-2025

By Peter John Jaban

KOTA KINABALU : As an activist defending the rights of the people of Sabah and Sarawak, i wish to make a strong statement regarding the results of the 2025 Sabah State Election and the ongoing political trends in Sarawak.

In the 2025 Sabah state election, Pakatan Harapan (PH) won only 1 out of 73 seats.

The Democratic Action Party (DAP), one of PH’s main components, lost all 8 contested seats. This is not merely a defeat it is a direct political rebuke from the people of Sabah.

This is a Clear Wave of Public Rejection.

Sabah voters, particularly urban Chinese and local communities, rejected PH because:

Promises of local development were unfulfilled,

PH failed to understand Sabah’s realities,

National agendas were prioritized over local voices.

The “Sabah First” Justice for Sabah, Sabah for Sabahans and TOLAK PARTY MALAYA trend is growing stronger. The people are choosing local parties that truly represent their identity, interests, and needs. PH has failed to adapt and has proven irrelevant in Sabah.

In Sarawak, Dayak voters and indigenous communities have long rejected PKR  due to their failure to address local concerns.

Election results clearly show that Peninsular-centered political approaches are not accepted in Borneo States.

PH risks losing more marginal seats in Sarawak if it continues to ignore local voices. This is not a warning  this is a fact.

Constitutional Rights and Resource Control Must Be Respected because Sabah and Sarawak have rights to autonomy, natural resources, and special status under MA63. These rights are not gifts from Putrajaya, nor discretionary favors they must be respected.

Management of oil, gas, and other natural resources must prioritize the people of the states, not the political interests of the federal government.

Any attempt to undermine these rights will trigger organized political resistance.

The federal leadership, and any political party, must understand.

Sabah and Sarawak are no longer peripheral regions that can be treated as political testing grounds.

Local voters will no longer accept rhetoric, empty promises, or populist Peninsular-centered politics.

The time to respect Borneo’s rights and voices has arrived, or the people will act for themselves.

As an activist defending Sabah and Sarawak rights, I urge Putra Jaya to respect the decisions of the people and the autonomy of the states and 

return the rights of Sabah & Sarawak that remain unfulfilled.

Stop marginalizing Borneo States for national political gain.

The people of Sabah and Sarawak will no longer submit silently. They demand justice, integrity, and dignity.  As an activist, I stand with them until their rights are fully restored.

Enough is enough.

Borneo States is no longer a playground for Peninsular political experiments.

Peter John Jaban is a Sarawak Rights Activist.#Borneo Herald™